ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΧΩΡΟΣ ΙΕΡΟΥ ΔΕΛΦΙΝΙΟΥ ΑΠΟΛΛΩΝΑ ( ΚΟΛΩΝΑ)
Σε μικρή απόσταση από το κεντρικό λιμάνι της Αίγινας πρός βορρά , λίγο πάνω από το πολεμικό λιμάνι της Αίγινας βρίσκεται ο λόφος της Κολώνας όπως είναι γνωστός σήμερα.
Στο στρατηγικό αυτό σημείο της αρχαίας πόλης είχαν εγκατασταθεί οι προϊστορικοί κάτοικοι του νησιού και δημιούργησαν μία σειρά από αλλεπάλληλους ιστορικά οικισμούς πού καλύπτουν όλες τις προϊστορικές και ιστορικές φάσεις της Ιστορίας του νησιού . Σε εννέα τουλάχιστον υπολογίζονται οι οικισμοί αυτοί μετά τις τελευταίες ανακαλύψεις των Ελλήνων , Γερμανών και Αυστριακών Αρχαιολόγων που συνεχίζουν ανασκαφές στον λόφο.
Ο ΝΑΟΣ ΤΟΥ ΑΠΟΛΛΩΝΑ που δέσποζε στην κορυφή του οχυρωμένου λόφου είναι Δωρικός , χρονολογείται από το 520–500 πΧ. και είναι χτισμένος από Αιγινήτικο πωρόλιθο , όπως και ο Ναός της Αφαίας.. Ήταν Ναός περίπτερος με 6 κολώνες στις στενές πλευρές και 12 στις μακρές. Στο εσωτερικό , όπως σε όλους τους δωρικούς ναούς αποτελείτο από ορθογώνιο δωμάτιο ( σηκό ) με δύο μικρές στοές Ανατολικά και Δυτικά ( Πρόδομος – Οπισθόδομος ). Από το εσωτερικό του ναού έχει σωθεί μόνο μία σπασμένη κολώνα του οπισθόδομου και αυτή όχι ολόκληρη Από τα αετώματα που ήταν σκαλισμένα σε Πάριο Μάρμαρο έχουν σωθεί μόνο σπασμένα κομμάτια και δεν επιτρέπουν με ευκολία την αναπαράσταση των συνθέσεων.
Ο ναός του Δελφινίου Απόλλωνα έπαυσε να λειτουργεί με διατάγματα του Κωνστάντιου (345 μ Χ ) , Γρατιανού , Βαλεντιανού Β’ , και Θεοδοσίου 381 μ.χ. όποτε και κατεδαφίσθει ολοκληρωτικά έκτός από 2 κολώνες του οπισθόδομου με το επιστύλιο τους. Σήμερα σώζεται μόνο μία από τις κολώνες αυτές και αυτή όχι ακέραια.
Επίσης κοντά στο ναό του Απόλλωνα υπήρχαν και πολλά Δημόσια κτίρια και μικρότεροι ναοί και ιερά. όπως το ΑΙΑΚΕΙΟ, το ΒΟΥΛΕΥΤΗΡΙΟ , Ο ΤΑΦΟΣ ΤΟΥ ΦΩΚΟΥ , ΔΥΟ ΜΙΚΡΟΙ ΝΑΟΙ και το ΑΤΤΑΛΕΙΟ. πολύ κοντά επίσης στον λόφο της “Κολώνας” υπήρχε το γνωστό στην Αρχαιότητα ΘΕΑΤΡΟ της Αίγινας για το οποίο ο Παυσανίας λέει ότι ήταν περίπου στο μέγεθος του Θεάτρου της Επιδαύρου και ισάξιο σε ακουστική με εκείνο.
Το ΣΤΑΔΙΟ της Αίγινας βρισκόταν επίσης στο σημείο αυτό κοντά στο Θέατρο . Δυστυχώς από το Θέατρο όπως επίσης και το Στάδιο δεν απέμειναν σαφή ίχνη .καθόσον τα υλικά τους χρησιμοποιήθηκαν αργότερα για άλλους σκοπούς και κατεστράφησαν.
